Schietpartij in Hotton toont gevaar van romafobie

In de nacht van zondag 26 juli 2026 drong een 36-jarige man met een bestelwagen binnen in een kamp van woonwagenbewoners in het industriepark van Bourdon (Hotton). Volgens het parket van Luxemburg vuurde hij schoten af in de richting van verschillende woonwagens en een voertuig. Nadat hij door bewoners van het kamp en de politie was achtervolgd, liet hij zijn voertuig achter en vluchtte te voet. Er werden aanzienlijke middelen ingezet om hem op te sporen. Zijn lichaam werd uiteindelijk de volgende ochtend in een bos gevonden. De wetsarts concludeerde dat het om zelfmoord ging. 

Door het overlijden van de dader komt een einde aan de strafrechtelijke vervolging. De slachtoffers zullen dus nooit kunnen verkrijgen dat een rechtbank zich uitspreekt over de precieze motieven van deze aanval, waarbij mogelijk rekening had kunnen worden gehouden met de verzwarende omstandigheid van racisme.

Deze zaak doet onvermijdelijk denken aan de zaak uit maart 2025 die door de correctionele rechtbank van Luik werd behandeld. In dat dossier had een man 3 maal geschoten in de richting van woonwagens die in de buurt van Grâce-Hollogne stonden opgesteld. Een kogel vloog rakelings langs het hoofd van een vader en drong vervolgens de woonwagen binnen waarin zijn vrouw en 3 kinderen sliepen. De rechtbank veroordeelde hem voor poging tot moord en erkende het discriminerende motief van zijn daden. De rechter verwees daarbij onder meer naar zijn stigmatiserende uitspraken over woonwagenbewoners en naar zijn sympathie voor de nazistische ideologie. Unia was burgerlijke partij.

Hoewel de gerechtelijke omstandigheden verschillen, is de gelijkenis treffend: in beide zaken werden mensen geviseerd terwijl zij eenvoudigweg verbleven op hun woonplaats. In beide gevallen werden gezinnen blootgesteld aan potentieel dodelijk geweld. Deze gebeurtenissen maken deel uit van een bredere context van afwijzing en stigmatisering.

De situatie van de Roma en woonwagenbewoners in België blijft bijzonder moeilijk. Zij worden geconfronteerd met meervoudige discriminatie, gevoed door hardnekkige vooroordelen die hen linken met criminaliteit of onveiligheid. Deze stereotypen zijn nooit onschuldig. Ze voeden sociale uitsluiting en dragen bij aan een klimaat waarin bepaalde vormen van afwijzing als vanzelfsprekend worden beschouwd. 

Daarnaast is er een zeer concrete realiteit: het chronische gebrek aan geschikte terreinen. In Brussel is er geen enkel officieel terrein gereserveerd voor rondtrekkende bevolkingsgroepen. In Vlaanderen beheert Wonen Vlaanderen lijsten met residentiële woonwagenterreinen en doortrekkersterreinen die maar een beperkt aantal plaatsen bieden. In Wallonië zijn er maar weinig staanplaatsen en zijn deze vaak beperkt tot korte verblijven. Deze schaarste dwingt vele gezinnen tot een permanente onzekerheid en stelt hen regelmatig bloot aan spanningen met lokale overheden of omwonenden. Afwijzende reacties, soms publiek geuit door burgers of politieke verantwoordelijken, tonen aan hoe moeilijk het blijft om hun recht op een andere levenswijze te erkennen.

Gezien deze situatie pleit Unia voor een globale aanpak. Tot onze belangrijkste aanbevelingen behoren de uitwerking van een ambitieuze nationale strategie voor Roma, de integratie van romafobie in het antiracismebeleid, de ondersteuning van representatieve organisaties, een versterkte sensibilisering rond de geschiedenis van de vervolgingen die Roma en woonwagenbewoners hebben ondergaan, net als de effectieve toepassing van de antidiscriminatiewetgeving.

Unia benadrukt ook de noodzaak om het recht op wonen te waarborgen door meer geschikte openbare terreinen aan te leggen, projecten op privéterrein te vergemakkelijken en bemiddelingsmechanismen te versterken. 

De gebeurtenis in Hotton moet ons er ook aan herinneren dat de strijd tegen romafobie niet alleen bestaat uit het bestraffen van de ernstigste feiten. Het gaat ook om het ter discussie stellen van de retoriek, de generalisaties en de vooroordelen die nog altijd gericht zijn tegen Roma en woonwagenbewoners. Want wanneer bepaalde groepen voortdurend worden afgeschilderd als een probleem of een bedreiging, bestaat het risico dat haat op een dag niet langer louter retoriek is, maar daadwerkelijk tot uiting komt in daden.