Woordenlijst over discriminatie, haatspraak en haatmisdrijven

Racisme is discriminatie op grond van vermeend ‘ras’, huidskleur, afkomst, nationale of etnische afstamming. Als je bijvoorbeeld aanzet tot haat of geweld omdat een persoon een bepaalde huidskleur heeft, is dat strafbaar.

Antisemitisme is een vorm van discriminatie of haat tegenover mensen omdat ze van Joodse afkomst zijn. Wordt ook Jodenhaat genoemd.

Racisme dat niet afkomstig is van één persoon, maar ingebed is in structuren van instellingen. Bijvoorbeeld als mensen met een andere huidskleur systematisch vaker gecontroleerd worden in een bepaalde politiezone.

Structureel racisme is racisme ingebed in systemen, wetten of gewoontes. Bijvoorbeeld: werkzoekenden met een buitenlands klinkende naam die minder vaak uitgenodigd worden voor een sollicitatiegesprek.

Microagressies zijn kleine, vaak onbewuste opmerkingen of gedragingen die kwetsend zijn voor mensen uit gemarginaliseerde groepen. Bijvoorbeeld: "Waar kom je écht vandaan?"

Bij zelfdefiniëring gaat het om het recht om zelf te bepalen tot welke groep je behoort, bijvoorbeeld op vlak van religie of etniciteit. Dit principe wordt soms toegepast bij onderzoek. Bijvoorbeeld: een persoon met Marokkaanse roots kiest zelf of die zich Belg, Marokkaan of Belg met Marokkaanse roots noemt.

Validisme is een synoniem voor voordelen tegenover of discriminatie van mensen met een handicap.

Redelijke aanpassingen zijn aanpassingen die de nadelen van een onaangepaste omgeving zoveel mogelijk wegneemt voor personen met een handicap. Vaak gaat het over praktische ingrepen, bijvoorbeeld een groter computerscherm omdat je slechtziend bent.

Redelijke aanpassingen door associatie zijn redelijke aanpassingen die worden toegekend aan een persoon zonder handicap om voor een familielid met een handicap te kunnen zorgen. 

Hoe makkelijk iedereen ergens binnen kan of kan deelnemen. Bijvoorbeeld: kan een rolstoel zonder obstakels een gebouw binnen? Zijn websites, formulieren of evenementen toegankelijk voor iedereen. Is er ook een loket als burgers problemen hebben met een digitale oplossing?

Handistreaming staat voor een aanpak of beleid waarbij je rekening houdt met het effect op personen met een handicap. Bijvoorbeeld bij de toegankelijkheid van gebouwen of websites.

Agisme is een synoniem voor discriminatie op basis van leeftijd (ook wel leeftijdsdiscriminatie genoemd). Bijvoorbeeld omdat je te oud of te jong bent.

Een beschermd kenmerk is een persoonlijke eigenschap die wettelijk beschermd is tegen discriminatie, bijvoorbeeld huidskleur, geloof of handicap. 

Een bias is een onbewust vooroordeel dat je mening of gedrag beïnvloedt zonder dat je het zelf doorhebt. Bijvoorbeeld: “lesbische vrouwen gedragen zich altijd mannelijk”. 

Dikfobie of grossofobie is hetzelfde als afkeer voor of discriminatie van dikke mensen. 

Discriminatie is een ongerechtvaardigd verschil in behandeling. Bijvoorbeeld als je zonder reden niet aangeworven wordt omdat je ‘te oud’ bent.

Indirecte discriminatie is een schijnbaar neutrale regel die toch benadeelt. Bijvoorbeeld: als honden verboden zijn in een ziekenhuis, zijn ook assistentiehonden niet welkom.

Bij intersectionele discriminatie word je gediscrimineerd omwille van verschillende persoonlijke kenmerken en die combinatie van de 2 kenmerken op elkaar inwerken. Voorbeeld: stel je een vrouw voor die moslim is (en een hoofddoek draagt). Haar situatie zal vaak minder evident zijn dan die van een man die moslim is. 

Bij meervoudige discriminatie gaat het om verschillende vormen van discriminatie tegelijk. Bijvoorbeeld: je wordt gediscrimineerd omdat je zwart en ‘oud’ bent.

Bij homofobie gaat het om haat of afkeer tegenover mensen die gay zijn.

Haatspraak bestaat uit woorden, beelden of symbolen die haat of geweld aanwakkeren. Bijvoorbeeld racistische scheldwoorden of beledigingen op sociale media. Soms is haatspraak strafbaar. Als je bijvoorbeeld een bericht deelt waarin je aanzet tot haat, dan kan je in sommige gevallen gestraft worden omdat je schade aanricht aan de maatschappij. 

Een haatmisdrijf is een misdrijf gepleegd vanuit een discriminerende drijfveer. Zo’n drijfveer kan bestaan uit haat, misprijzen of vijandigheid tegenover het slachtoffer omwille van diens huidskleur, seksuele oriëntatie of een ander beschermd kenmerk. Bijvoorbeeld omdat iemand van Joodse afkomst of gay is. 

Bij cyberhaat gaat het om haatdragende berichten online, gericht op een beschermd kenmerk (bijvoorbeeld je huidskleur of seksuele oriëntatie).

Bij een drukpersmisdrijf gaat het om een uiting van een strafbare mening in een openbare tekst (gedrukt of online) die leidt tot een overtreding van de strafwetgeving.

Bij een alternatieve maatregel ligt de focus op leren in plaats van op straf. De maatregel kan bestaan uit alternatieve sancties of herstelgerichte interventies. Het maakt een uitwisseling mogelijk over de achtergrond, betekenis en gevolgen van discriminatie, haatmisdrijven en strafbare haatspraak.

Een persoon of rechtspersoon die een klacht indient bij politie of parket. Door een verklaring van benadeelde persoon in te dienen ontvang je informatie over het verloop van het gerechtelijk dossier. Ook Unia kan benadeelde persoon zijn.

Een persoon of rechtspersoon die door een misdrijf schade lijdt en daarom aansluit bij een rechtszaak om een schadevergoeding te vragen. Ook Unia kan zich burgerlijke partij stellen om slachtoffers te ondersteunen of om het belang van de samenleving te verdedigen.

De COL13 is een omzendbrief uit 2013 die uniforme richtlijnen bevat over de gerechtelijke strijd tegen discriminatie voor politie- en inspectiediensten, parketten en arbeidsauditoraten. In 2024 kwam er een geactualiseerde versie.

Een legitiem doel is een wettelijk aanvaardbare reden om een persoon anders te behandelen. Bijvoorbeeld: een bedrijf verbiedt loshangende kledij als je in de productie werkt omwille van veiligheidsgevaar.

Bij verboden gedrag gaat het om daden die wettelijk als discriminatie worden beschouwd. Bijvoorbeeld als je een onderscheid maakt tussen mensen zonder dat dat gerechtvaardigd kan worden, als een werkgever redelijke aanpassingen weigert of als iemand opdracht geeft tot discriminatie.