EDE-landenfiche voor België over personen met een handicap (2024 en 2025)

De EDE-landenfiches ('country fiches on disability equality') opgesteld door de European Disability Experts zijn nationale rapporten die opgesteld zijn om het Europees Semester te voeden met gegevens en analyses over de gelijkheid van personen met een handicap. De term 'Europees Semester' verwijst naar de jaarlijkse oefening die het economisch en sociaal beleid van de Europese Unie aanstuurt. 

De landenfiches voor het thema handicap bieden voor elke Europese lidstaat een gedetailleerd overzicht van:

• situatie van personen met een handicap
• belangrijkste uitdagingen
• specifieke aanbevelingen om inclusie te versterken en de naleving van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD) te verbeteren

Deze fiches dienen om de handicapdimensie te integreren in de documenten van het Europees Semester, zodat het economisch en sociaal beleid rekening houdt met de vraagstukken rond gelijkheid en participatie van personen met een handicap.

Zoals bevestigd door het VN-Comité voor de Rechten van Personen met een Handicap in hun slotobservaties van september 2024, zijn de maatregelen om de integratie van personen met een handicap in regulier werk, de samenleving en het onderwijs in België te bevorderen onvoldoende en ineffectief om een inclusieve samenleving te bereiken. Net als in 2022 gaat de publieke financiering nog altijd vooral naar werk in beschutte werkplaatsen, gescheiden woonvormen en speciaal onderwijs. 

• Arbeidsmarkt: het werkgelegenheidspercentage van personen met een handicap in België toont sinds 2012 een positieve trend en bereikte 45,9% in 2023. Het verschil in werkgelegenheid tussen personen met en zonder handicap ('disability employment gap') bedroeg 33,6 procentpunten in 2023 en 33,5 procentpunten in 2024. Daarmee is België een van de slechtste Europese leerlingen. Zonder ingrijpende beleidswijzigingen zal deze gap niet snel genoeg kleiner worden.
• Sociaal beleid en gezondheidzorg: in 2025 was er op de verschillende bestuursniveaus geen actieplan aangenomen dat expliciet gericht was op het verminderen van het aantal personen dat in instellingen wordt geplaatst. Na de beslissing om de subsidies voor persoonlijke assistentie in Brussel stop te zetten, zullen vanaf 2026 ongeveer 44 personen met een handicap geen budget meer ontvangen dat hen een zelfstandig leven garandeert. Terwijl de Vlaamse en Waalse deelstaten blijven voorzien in een persoonlijk assistentiebudget voor volwassenen met een handicap, heeft een gebrek aan voldoende financiering ertoe geleid dat aanvragers op lange wachtlijsten terechtkomen. Dat verhindert hen om effectief te genieten van het recht op een zelfstandig leven en op inclusie in de samenleving.
• Onderwijs: het aantal leerlingen in speciaal onderwijs stijgt behalve in de Duitstalige Gemeenschap. Er is geen engagement aangegaan om een einde te maken aan segregatie voor alle leerlingen met een handicap. In april 2025 is de Vlaamse regering een ambitieuze langetermijnverbintenis aangegaan om tegen 2040 te evolueren naar een inclusiever onderwijssysteem. Buitengewoon onderwijs wordt nog altijd als noodzakelijk beschouwd voor sommige leerlingen.

• Werkgelegenheidskloof (2023): 45,9% voor personen met een handicap in België (EU27-gemiddelde: 54,6%), tegenover 78,4% voor personen zonder handicap (EU27-gemiddelde: 76,6%).
• Armoederisico (2024): 30% voor personen met een handicap, tegenover 13,4% voor personen zonder handicap.
• Buitensporige woonkosten (woonuitgaven hoger dan 40% van het beschikbare inkomen - cijfer voor 2024): 12% voor personen met een handicap, tegenover 5,7% voor personen zonder handicap.
• Vroegtijdige schoolverlaters: 14,9% bij personen met een handicap, tegenover 5,9% bij anderen van dezelfde leeftijd.

• Ontwikkel een duidelijke strategie om de ambitieuze doelstellingen te behalen om de werkgelegenheidskloof te verminderen. Maak werkgelegenheidsmaatregelen, zoals de re-integratieprocedures voor personen met een handicap, subsidies voor werkgevers en quota‑verplichtingen in de publieke sector, effectiever. Versterk initiatieven rond ondersteunde tewerkstelling.
• Zet een systeem op om uitkeringen aan personen met een handicap toe te kennen dat een levensstandaard boven de armoedegrens garandeert en dat de financiële impact van betaald werk en het ontvangen van een integratietegemoetkoming corrigeert.
• Ontwikkel in elk gewest een de-institutionaliseringsplan met een precieze timing en geheroriënteerde middelen. Schaf wachtlijsten af voor persoonlijke-assistentiebudgetten voor personen met een handicap en voorzie voldoende, onbeperkte financiering die is afgestemd op de ondersteuningsbehoeften van de aanvragers.
• Ontwikkel, in nauw overleg met personen met een handicap via hun representatieve organisaties, een alomvattend plan met duidelijke doelstellingen en methodologieën om kwaliteitsvol inclusief onderwijs te realiseren voor alle leerlingen met een handicap in hun lokale omgeving.