Rapport: carnaval en de grenzen van de vrijheid van expressie (2019)
- Rapport
- Samenleving
De carnavalsoptochten en volksfeesten staan (vaak) bol van stereotiepe voorstellingen van (vaak) minderheden. De bedoeling van dit rapport is de kwestie van de vrijheid van expressie te objectiveren en los te maken van de vaak hoog oplaaiende emoties en de ingenomen patstellingen.
Meldingen over carnaval
In België bestaat een zeer lange traditie van carnavalsoptochten en andere volksfeesten. Carnavalsoptochten, en andere volksfeesten, worden vaak gekenmerkt door hun bijtende spot en nietsontziende satire. Carnaval staat gelijk aan anarchie: alle remmen lijken los en gedurende enkele dagen mag op een bepaalde plaats met alles en iedereen gelachen worden.
Unia ontvangt jaarlijks meldingen die gerelateerd kunnen worden aan de carnavalsoptochten en andere volksfeesten.
- Aan de ene kant voelen burgers zich gekwetst door de stereotiepe en weinig respectvolle voorstellingen van (vaak) minderheden en de, naar hun aanvoelen, grensoverschrijdende gedragingen.
- Aan de andere kant begrijpen burgers niet waarom lokale volkse tradities, met een lange voorgeschiedenis, en verankerd in het sociale weefsel, plots in vraag worden gesteld door “derden” en ineens zo gevoelig liggen bij bepaalde minderheden.
Omdat vaak dezelfde vragen en bekommernissen terugkomen in die meldingen, rijpte bij Unia het idee om een rapport uit te werken waarin dieper wordt ingegaan op zowel het sociologische-historische kader van carnaval als op de (wettelijke) grenzen van de vrijheid van expressie in België.
Aanbevelingen van Unia
Wanneer tradities, volksfeesten, carnavalsoptochten, stoeten… beelden, voorstellingen, uitlatingen, personages… uitdragen, of kunnen uitdragen, die bepaalde groepen van de bevolking (of een deel ervan), al dan niet behorend tot een minderheid, schokken, verontrusten of kwetsen, dan nodigt Unia uit tot het volgende:
- Een dialoog op gang brengen, en handhaven, tussen alle betrokkenen met het oog op het leren kennen en begrijpen van elkaars gevoeligheden, kwetsbaarheden en standpunten.
- De tradities, volksfeesten, carnavalsoptochten, stoeten… opnieuw uitdenken en doen evolueren naar inclusieve evenementen met respect voor eenieder. Dit moet in nauwe samenwerking gebeuren met de betrokken lokale gemeenschappen die instaan voor het waarborgen van deze evenementen, en hun symbolische en collectieve betekenis, en dit met het oog op het in stand houden van deze tradities die levend en actueel moeten blijven.
- In scholen, jeugdbewegingen, verenigingen ... werken rond stereotypen in de samenleving, en meer bepaald in het kader van carnaval, de tradities en de volksfeesten.
- Actie ondernemen en campagne voeren vanuit de lokale overheden voor inclusieve feesten, carnavalsoptochten, stoeten…
- Enkel en alleen als laatste redmiddel kan een beroep worden gedaan op gerechtelijke procedures, namelijk wanneer er een duidelijke en bewuste intentie bestaat om aan te zetten tot discriminatie, segregatie, haat of geweld of wanneer er reële en concrete dreigingen met geweld zijn. In geen enkele van de dossiers die aan Unia werden voorgelegd (Aalst Carnaval, Ducasse d’Ath, Ducasse de Deux-Acren (Lessines), carnaval van Malmédy, Grand feu de Liernu …) hebben we omstandigheden kunnen terugvinden die een gerechtelijke procedure zouden kunnen rechtvaardigen.
- Rapport
- Samenleving