Rechtbank van eerste aanleg Brussel (Franstalig), 15 oktober 2026

Feiten

Het Comité national des Gens du voyage stelde een burgerlijke vordering in tegen het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest. Zij voerde aan dat beide gewesten onvoldoende maatregelen namen om woonwagenbewoners toe te laten om hun traditionele nomadische levenswijze uit te oefenen. Unia kwam vrijwillig tussen in de procedure en ondersteunde de vorderingen.

Voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest stond vast dat er geen enkel openbaar terrein meer beschikbaar was voor woonwagenbewoners, dat de uitvoeringsbesluiten bij artikel 191 van de Brusselse Huisvestingscode niet waren aangenomen en dat de geplande inventarisatie van opvangterreinen uit het Brusselse antiracismeplan niet werd gerealiseerd. Volgens de eisers leidde dit tot voortdurende onzekerheid, gedwongen illegale bezettingen, uitzettingen en een aantasting van fundamentele rechten.

Beslissing

De rechtbank stelde vast dat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn positieve verplichtingen had geschonden door geen redelijke en passende maatregelen te nemen die woonwagenbewoners als kwetsbare minderheid toelaten hun traditionele levenswijze op een menswaardige en effectieve wijze uit te oefenen. Het gewest hield onvoldoende rekening met hun specifieke woon- en leefwijze en liet na een aangepast regelgevend en feitelijk kader uit te werken. Daardoor schond het verschillende artikelen:

• artikelen 10 en 11 van de Grondwet (gelijkheid en non-discriminatie)
• artikel 22 van de Grondwet (eerbiediging van het privé- en gezinsleven)
• artikel 23 van de Grondwet (recht op een menswaardig leven, waaronder het recht op behoorlijke huisvesting) 
• artikel 8 EVRM (het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven en de woning), in samenhang gelezen met artikel 14 EVRM (non-discriminatie)

De rechtbank sprak zich niet afzonderlijk uit over een schending van de federale of gewestelijke antidiscriminatiewetgeving. Zij oordeelde daarnaast dat deze tekortkomingen een fout vormden die de buitencontractuele aansprakelijkheid van het gewest deed ontstaan.

De rechtbank legde het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op om, binnen zijn bevoegdheden, de nodige maatregelen te nemen zodat woonwagenbewoners effectief en zonder discriminatie volgens hun levenswijze kunnen leven. Zij verplichtte het gewest bovendien om binnen 6 maanden uitgeruste standplaatsen met een minimale capaciteit van 60 caravans ter beschikking te stellen en binnen 12 maanden de uitvoeringsbesluiten van artikel 191 van de Brusselse Huisvestingscode aan te nemen. Bij niet-uitvoering verbeurt het gewest een dwangsom van 10.000 euro per maand per maatregel, met een plafond van 500.000 euro. Het Comité national des Gens du voyage en Unia ontvingen elk een symbolische schadevergoeding van 1 euro.

Aandachtspunten

• Deze uitspraak bevestigt dat overheden positieve verplichtingen hebben om rekening te houden met de specifieke situatie van woonwagenbewoners als kwetsbare minderheid. De rechtbank verwijst uitvoerig naar de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en naar de beslissing van het Europees Comité voor Sociale Rechten van 21 maart 2012 (FIDH t. België, klacht nr. 62/2010), waarin België al werd gewezen op tekortkomingen inzake opvang en huisvesting van woonwagenbewoners.
• Bijzonder is dat de rechtbank een verregaande herstelmaatregel oplegt zonder zelf de inhoud van het beleid te bepalen. Zij respecteert daarmee het beginsel van de scheiding der machten, maar verplicht het gewest wel om concrete resultaten te bereiken.
• De rechtbank benadrukt ook dat gelijkheid niet altijd betekent dat iedereen identiek wordt behandeld. Voor woonwagenbewoners vereist het gelijkheidsbeginsel net een aangepaste benadering die rekening houdt met hun specifieke woonvorm en levenswijze.

Unia was betrokken partij.

Afgekort: Rb. Brussel (Fr.), 15-10-2026 – Rolnummer 2024/7019/A