Terugblik op uitspraak Sophie Straat tijdens de Gentse Feesten

Dit zei Sophie Straat tijdens haar concert:

"Er is nooit tijd voor nuance. We zijn al lang overtijd voor nuance. Alle witte mannen naar achteren! Het is tijd voor de girls, de queers, people of colour. Geen tijd voor nuance: we zijn al te laat, al lang te laat voor nuance. Alle witte mannen naar achteren, witte mannen naar achteren!"

Volgens verschillende getuigen en informatie in de media vond deze uitspraak plaats net voor haar laatste nummer De witte duif. Ze nodigde vrouwen, queer personen en mensen van kleur uit om dichter bij het podium deel te nemen aan de moshpit. Daarna sloot ze haar concert af met een oproep tot solidariteit met slachtoffers van discriminatie.

Unia begrijpt dat sommige mensen deze uitspraken als kwetsend, stigmatiserend of polariserend ervaren. Of de uitspraken gepast zijn of contraproductief, is ook een legitieme vraag in een maatschappelijk debat. Maar zijn ze ook in strijd met de Belgische antidiscriminatiewetgeving?

Als gelijkheidsorgaan bevoegd voor onder meer de beschermde criteria huidskleur en afkomst, toetste Unia de situatie aan de antidiscriminatiewetgeving. Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, bevoegd voor onder meer geslacht en gender, deed hetzelfde.

Sophie Straat verwees in haar uitspraak naar beschermde criteria zoals geslacht ('mannen') en huidskleur ('witte').

Om te beoordelen of het om verboden discriminatie gaat, is de context waarin deze uitspraken werden gedaan, doorslaggevend. Sophie Straat deed de uitspraken aan het eind van een artistiek optreden met een maatschappelijke en politieke boodschap, bedoeld om structurele ongelijkheden aan de kaak te stellen.

Volgens de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens genieten artistieke en politieke uitingen een ruime bescherming onder de vrijheid van meningsuiting, ook wanneer zij provoceren, choqueren of kwetsen.

De oproep lijkt in deze context vooral een symbolisch gebaar om bestaande machtsverhoudingen aan te kaarten, eerder dan een daadwerkelijke oproep tot uitsluiting.

Er zijn ook geen aanwijzingen dat witte mannen daadwerkelijk werden uitgesloten van het concert of van deelname aan activiteiten.

Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen komt tot een vergelijkbare conclusie. Net zoals Discriminatie.nl, het Nederlandse meldpunt dat zich over gelijkaardige meldingen over een ander concert van Sophie Straat boog.

De analyses en adviezen van Unia zijn niet bindend en alleen een rechter kan definitief uitspraak doen over deze kwestie.

Welke mening of beoordeling men ook heeft over de uitspraken van Sophie Straat, antisemitische haatboodschappen, bedreigingen of andere vormen van intimidatie zijn onaanvaardbaar. Unia benadrukt dat meningsverschillen over dergelijke kwesties nooit mogen leiden tot haat, intimidatie of bedreigingen.