Europees Hof voor de Rechten van de Mens, 3 september 2024
Een negatief advies van een cassatieadvocaat volstaat niet automatisch om de nationale rechtsmiddelen als uitgeput te beschouwen. In deze beslissing verduidelijkt het EHRM dat verzoekers in principe eerst cassatieberoep moeten instellen, zeker wanneer het Hof van Cassatie zich nog niet over de betrokken rechtsvraag heeft uitgesproken.
Missaoui en Akhandaf t. België (54795/21)
Feiten
2 Belgische vrouwen uit Antwerpen, die aangeven moslima te zijn, wilden op 22 februari 2017 met een lichaamsbedekkend badpak (een zogenaamde 'burkini') gebruikmaken van het stedelijke zwembad Plantin Moretus in Antwerpen. Op basis van het politiereglement van de stad Antwerpen kregen zij geen toegang tot het zwembad.
De verzoeksters startten vervolgens een stakingsvordering. Zij voerden aan dat het verbod op het dragen van een bedekkend badpak omwille van religieuze redenen een indirecte discriminatie op grond van geloof of levensbeschouwing vormde. De rechtbank van eerste aanleg van Antwerpen wees de vordering af en het hof van beroep van Antwerpen bevestigde die beslissing. De verzoeksters vroegen daarna advies aan een cassatieadvocaat om al dan niet een voorziening in cassatie in te dienen. Aangezien deze advocaat een negatief advies gaf, stelden zij vervolgens geen cassatieberoep in en maakten de zaak aanhangig bij het EHRM.
Juridische kwalificatie
Er was volgens de verzoekers sprake van een schending van hun recht op godsdienstvrijheid (art. 9 EVRM) gelezen in samenhang met het verbod op discriminatie (art. 14 EVRM).
Beslissing
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat het verzoek onontvankelijk is wegens niet-uitputting van de nationale rechtsmiddelen.
Het Hof benadrukte dat een cassatieberoep in België in beginsel een rechtsmiddel is dat moet worden uitgeput voordat een verzoekschrift bij het EHRM kan worden ingediend. Een negatief advies van een cassatieadvocaat volstaat niet automatisch om aan te tonen dat een cassatieberoep kansloos was. Het Hof stelde vast dat het Belgische Hof van Cassatie zich nog nooit had uitgesproken over de vraag of een verbod op het dragen van lichaamsbedekkende badkledij in een openbaar zwembad verenigbaar is met het EVRM. Bovendien bestond er uiteenlopende rechtspraak bij de feitenrechters. Daarom hadden de verzoeksters het Hof van Cassatie eerst de mogelijkheid moeten geven zich over hun EVRM-klachten uit te spreken.
Het Hof verklaarde het verzoek unaniem onontvankelijk en onderzocht de discriminatieklacht niet ten gronde.
Aandachtspunten
- De beslissing gaat uitsluitend over de ontvankelijkheid van het verzoek. Het EHRM sprak zich dus niet uit over de vraag of het verbod op het dragen van lichaamsbedekkende badkledij discriminerend is.
- Het EHRM verduidelijkt dat een negatief advies van een cassatieadvocaat slechts uitzonderlijk kan volstaan om niet naar het Hof van Cassatie te stappen. De verzoeker moet aantonen dat een cassatieberoep daadwerkelijk kansloos was.
- Het EHRM hecht veel belang aan de rol van het Hof van Cassatie als hoogste rechter voor de eenheid van de rechtspraak, zeker wanneer nationale rechtspraak verdeeld is.
- De beslissing bevestigt het subsidiaire karakter van de procedure voor het EHRM: nationale rechters moeten eerst de gelegenheid krijgen om een vermeende EVRM-schending te voorkomen of te herstellen.
Unia was geen betrokken partij.
Afgekort: EHRM, 3 september 2024 – Rolnummer 54795/21.
Wetgeving:
- Artikel 9 en artikel 14 Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (4 november 1950) (artikel 9EVRM) (artikel 14 EVRM)