Discriminatie door digitale ongelijkheid

De digitalisering van onze samenleving gaat steeds sneller vooruit, zowel in publieke als private diensten. Fysieke loketten verdwijnen, waardoor je geen hulp meer kan vragen. Dat zorgt voor digitale ongelijkheid. Heel wat mensen kunnen namelijk niet mee. Soms omdat ze onvoldoende middelen hebben om de aankoop en het gebruik te kunnen betalen, soms omdat ze niet of onvoldoende overweg kunnen met digitale tools. 

Digitale ongelijkheid toont zich op 3 manieren:

• Ongelijke toegang tot digitale technologieën: niet iedereen heeft een smartphone, computer of tablet en niet iedereen heeft toegang tot internet.
• Ongelijk gebruik van digitale technologieën: mensen hebben niet altijd de vaardigheden om digitale technologie te gebruiken.
• Sociale gevolgen van deze ongelijkheid in toegang en gebruik: niet iedereen kan de voordelen van digitale technologieën gebruiken in het sociale leven, bijvoorbeeld in het onderwijs, op het werk of in contact met de overheid.

Digitale diensten uitbreiden zonder rekening te houden met mensen die digitale toepassingen niet kunnen gebruiken, is een vorm van indirecte discriminatie. Indirect, want schijnbaar heeft iedereen dezelfde toegang, maar omdat mensen het geld of de vaardigheden niet hebben worden ze toch benadeeld.

Goed om te weten: we gebruiken liever niet de term digitale kloof. Die suggereert dat er 2 groepen tegenover elkaar staan, maar dat klopt niet. Iedereen heeft wel eens problemen met digitale hulpmiddelen en praktijken.

Een van de 5 doelstellingen uit ons strategisch plan 2023-2027 focust op meer inclusie en democratie in een gedigitaliseerde samenleving. Die strategische doelstelling realiseren we door digitale ongelijkheid op verschillende manieren aan te pakken:

Unia helpt melders

Heb je te maken met digitale uitsluiting? Doe een melding bij Unia. We bekijken dan of we een dossier kunnen openen en zoeken samen met jou naar de beste oplossing.

Unia zoekt een oplossing

Als Unia een dossier opent, proberen we altijd eerst samen te zitten met alle partijen om tot een onderhandelde oplossing te komen. In het verleden lukte dat bijvoorbeeld in de volgende situaties: 

• Alternatief voor medische afspraken: een koppel van 82 en 85 jaar belde naar een ziekenhuis om een afspraak te maken. De medewerker vroeg hen om een e-mail of brief te sturen, maar dat lukte hen niet. Unia regelde een alternatief.
• Oplossing voor online huiswerk maken: een leerling kon zijn huiswerk niet maken omdat hij thuis geen computer had. Het huiswerk moest op een online platform worden gemaakt. Unia nam contact op met de school om een oplossing te vinden.

We contacteerden in het verleden ook een supermarkt die kortingen exclusief aanbood via digitale klantenkaart. De supermarkt weigerde echter om haar kortingenbeleid aan te passen. Samen met partnerorganisatie Testaankoop zaten we daarop verschillende keren samen met Comeos, de belangenbehartiger van de Belgische handel en diensten te bepleiten. 

Unia weegt op het beleid

We overleggen ook met ministers en hun kabinetten om te zorgen dat fysieke alternatieven (loketten, telefonische permanenties, post) gegarandeerd blijven naast de digitale kanalen.

Unia spande mee een zaak aan bij het Grondwettelijk Hof

Unia voegde zich bij de procedure voor het Grondwettelijk Hof die op 19 augustus 1994 werd ingeleid door 24 verenigingen uit het Brusselse middenveld tegen de ordonnantie Brussel Digitaal. Die had als doel om gemeentelijke en gewestelijke administraties online volledig toegankelijk te maken. Maar artikel 13 van de ordonnantie maakte de weg vrij voor overheidsdiensten om over te stappen naar volledig digitaal. Op 25 september 2025 oordeelde het Hof dat naast het digitale aanbod, ook 3 fysieke alternatieven moesten worden gegarandeerd.

Unia stelde samen met Testaankoop de NMBS in gebreke

In juli 2024 stelden consumentenorganisatie Testaankoop en Unia de NMBS in gebreke voor haar tariefbeleid. Sommige tickets zijn namelijk duurder wanneer je ze koopt aan het loket of de automaat dan wanneer je ze koopt via de app. Andere tickets zijn dan weer enkel verkrijgbaar in de app. Omdat de NMBS niet bereid was om haar tariefbeleid aan te passen, spanden we in september 2024 een rechtszaak aan tegen de NMBS. In oktober 2025 voerde de NMBS nieuwe tarieven in die deels tegemoet komt aan de eisen, maar het Flex-abonnement blijft nog altijd alleen digitaal beschikbaar.

Unia schrijft adviezen

Naar aanleiding van meldingen die we ontvingen, schreven we adviezen waarin we vroegen om alternatieven te voorzien voor: 

• verplicht gebruik van een elektronische controlekaart tijdelijke werkloosheid – november 2025
• online registratie op het fietsplatform mybike - april 2025

We schreven adviezen in verband met wets- en resolutievoorstellen:

• wetsvoorstel over de telefonische en elektronische bereikbaarheid van energieleveranciers - maart 2025
• wetsvoorstel van 5 juli 2023 tot wijziging van de wet van 19 juli 2018 inzake toegankelijkheid van de websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties, teneinde een niet-digitaal alternatief aan te bieden - april 2024
• voorstel van resolutie over een vrijstelling van het boordtarief voor de treinreizigers die opstappen in een station zonder loket - februari 2023 

In februari 2023 schreven we ook een advies over de impact van de digitalisering van (overheids- of particuliere) diensten.

Unia ondersteunt het indienen van een collectieve klacht bij het Europees Comité voor Sociale Rechten

Unia en het Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting werken samen met de organisaties Lire & Écrire en de Liga voor mensenrechten aan een collectieve klacht tegen België bij het Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR) wegens digitale ongelijkheid. Het voorbije jaar verzamelden we daarvoor getuigenissen van structurele uitsluiting bij verenigingen, OCMW’s en individuen. Vandaag zijn dat er al meer dan 300. We verwachten de klacht eind dit jaar te kunnen indienen.