COVID-vaccinatie en discriminatie op de arbeidsmarkt (2021)

21 mei 2021
Actiedomein: Werk
Discriminatiegrond: Andere gronden
Bevoegdheidsniveau: Federaal

Sinds maart 2020 kampen we met een wereldwijde pandemie en nemen verschillende overheden maatregelen om die te bestrijden. Daarbij worden steeds tegenstrijdige belangen en conflicterende mensenrechten in de schaal gelegd. Op deze pagina vind je onze aanbevelingen en veelgestelde vragen over vaccinatie en de implicaties daarvan voor de werkvloer.

Momenteel rijzen er veel vragen omtrent de vaccinatiecampagne en de impact daarvan op de werkvloer. Er is geen wettelijk kader, en werkgevers weten vaak niet hoe hun verplichtingen rond het waarborgen van het welzijn van werknemers zich verhouden tot het verbod om niet te discrimineren. Ook werknemers stellen zich steeds meer vragen.

  • Kan mijn werkgever zomaar een vaccinatie vereisen?
  • Mag mijn werkgever mij anders behandelen als ik niet gevaccineerd ben?

Tegelijk onderzoekt de wetgever de mogelijkheid om een vaccinatie in het algemeen, in sommige sectoren of beroepen wettelijk verplicht te stellen.

Vandaag is vaccinatie tegen COVID-19 niet verplicht in België. Werkgevers kunnen hun werknemers dus geen COVID-vaccin opleggen, ongeacht hun beroep. Werknemers zijn in de meeste situaties niet verplicht hun vaccinatiestatus mee te delen. Bovendien mogen werkgevers de vaccinatiestatus van hun werknemers slechts mits inachtneming van de voorwaarden zoals bepaald in het gegevensbeschermingsrecht verwerken.

Om in deze discussie zoveel mogelijk duidelijkheid te scheppen, publiceert Unia vandaag de aanbeveling ‘COVID-vaccinatie en discriminatie op de werkvloer’. We onderzoeken in die aanbeveling hoe het voeren van een gezondheidsbeleid op grond van vaccinatiestatus op de werkvloer zich verhoudt tot de antidiscriminatiewetgeving. Het doel van deze nota is tweeledig.

  • Enerzijds trachten we deze uitdagingen te kaderen binnen de antidiscriminatiewetgeving.
  • Anderzijds reiken we handvaten aan waarnaar kan worden teruggegrepen in wijzigende omstandigheden, zoals bijvoorbeeld in het kader van een wettelijk verplichte vaccinatie.

FAQ

Kan de werkgever mij verplichten om mij te laten vaccineren?

Neen, er is geen wettelijke verplichting en je mag dus zelf beslissen of je je laat vaccineren of niet. Verplichte vaccinatie moet wettelijk geregeld worden.

Werkgevers kunnen hun werknemers geen COVID-vaccin opleggen, ongeacht hun beroep. Een werkgever mag een werknemer dus niet ontslaan als de werknemer vaccinatie weigert, noch mag de werkgever een kandidaat-werknemer weigeren.

Mag de werkgever naar mijn vaccinatiestatus informeren?

Werknemers zijn niet verplicht hun vaccinatiestatus mee te delen. Bovendien mogen werkgevers de vaccinatiestatus van hun werknemers slechts volgens de voorwaarden van het gegevensbeschermingsrecht verwerken.

Wat als ik mij niet kan laten vaccineren omwille van een medische toestand?

Sommige personen kunnen zich wegens hun handicap niet laten vaccineren (bijv. mensen met een verminderd immuunsysteem, allergieën (vanwege het risico op anafylaxie), geestelijke gezondheidsredenen ...). Deze personen kunnen zich beroepen op hun recht op redelijke aanpassingen.

Wat betekent dit?

  • Je kan om aangepast werk verzoeken.
  • Indien de aard en de context van de beroepsactiviteiten het toelaten, kan je een afwijking van het gezondheidsbeleid in de onderneming vragen (vb. de verplichting om een gezichtsscherm te dragen).

Mag de werkgever mij anders behandelen dan werknemers die wel gevaccineerd zijn?

Dit antwoord is belangrijk voor personen die zich niet willen vaccineren. Dit kan zijn omwille van onvoldoende vertrouwen in de werking van het vaccin of omwille levensbeschouwelijke, religieuze of politieke overtuigingen,…

Werkgevers kunnen je niet verplichten om je te laten vaccineren. Een werkgever heeft wel een vergaande zorgplicht als het gaat om een gezonde werkomgeving. Vooral in de zorg is het belang van veiligheid voor cliënten en personeel groot. De werkgever kan dus bijkomende gezondheidsmaatregelen opleggen aan personen die niet gevaccineerd zijn. Dit op voorwaarde dat deze maatregelen passend en proportioneel zijn.

Enkele voorbeelden:

  • tijdelijke uitsluiting van bepaalde taken met nauw patiëntencontact;
  • de verplichting om gezichtsscherm te dragen;
  • het apart nuttigen van maaltijden;
  • ...

Mag mijn werkgever een bonus invoeren voor werknemers die zich laten inenten?

Werkgevers mogen werknemers aanmoedigen tot vaccinatie. Dit kan door de werknemers te informeren over de vaccinatiecampagne of bijvoorbeeld het vaccin op te nemen als een extralegaal voordeel in het loonpakket.

Een individuele bonus toekennen aan werknemers die gevaccineerd zijn, maakt een direct onderscheid uit op grond van gezondheidstoestand en een indirect onderscheid uit op grond van verschillende andere beschermde criteria. Unia meent dat het nagenoeg onmogelijk is op de proportionaliteit van zo’n maatregel aan te tonen. Zo’n bonus zal dus discriminatoir zijn.

Kan het zijn dat vaccinatie wettelijk verplicht wordt?

In principe is het mogelijk dat de wetgever een vaccinatieverplichting zou invoeren. Zo’n verplichting kan algemeen zijn of in bepaalde sectoren met verhoogd besmettingsrisico, zoals bijvoorbeeld in de gezondheidszorg.

Update (20/08/2021)

Het overlegcomité heeft beslist dat er voor het zorgpersoneel een verplichte vaccinatie zal worden ingevoerd. De verdere uitwerking daarvan moet nog worden besproken. Unia volgt dit verder op.